Wapenkunde voor beginners: jargon en termen uitgelegd

Als genealogist is het natuurlijk belangrijk om het jargon en de termen uit de wapenkunde te begrijpen. De wapenkunde, of heraldiek, stamt uit de middeleeuwen en is ontstaan uit de behoefte om te laten zien tot welke familie men behoorde. In dit artikel zullen we een aantal van de belangrijkste termen en jargon uit de wapenkunde bespreken, zodat je als beginner beter begrijpt waar je naar kijkt als je het wapen van je voorouders onderzoekt.

Wapenschild
Het wapenschild is het belangrijkste onderdeel van een wapen. Het is het schildvormige object met daarop de afbeeldingen en kleuren die het wapen vormen. Het kan verschillende vormen hebben, van een normaal schild tot een hart-, kruis-, en golvend schild.

Helmteken
Het helmteken is het symbool dat bovenop de helm van het wapenschild staat. Dit kan van alles zijn, van een dier tot een figuur. Het helmteken kon bijvoorbeeld aangeven tot welke ridderorde de familie behoorde.

Helm
De helm is een belangrijk onderdeel van het wapenschild en dient ter bescherming van het hoofd. Het is vaak versierd met kleuren en afbeeldingen.

Helmkleed
Het helmkleed is een doek die over de helm wordt gelegd. Dit doek was niet alleen ter bescherming tegen de zon, maar ook ter decoratie. Het helmkleed heeft meestal dezelfde kleuren als het wapen.

Schildhouder
De schildhouder is het dier of figuur dat het wapenschild vasthoudt. Meestal zijn dit dieren die in de familie voorkomen, maar het kan ook een figuur zijn die bij de familie past.

Devies
Een devies is een korte spreuk of zin die bij het wapen hoort. Het devies werd vaak door de familie zelf bedacht en had als doel om het motto te tonen van de familie.

Kleuren
Er zijn eenvoudige regels voor de kleuren die worden gebruikt bij een wapen. De basiskleuren zijn rood, blauw en groen, terwijl de metalen goud en zilver (wit) zijn. Andere kleuren zoals purper en oranje zijn zeldzaam en daarom kostbaarder. De regels om kleuren te gebruiken in het wapen kunnen per land en tijdperk verschillen.

Wapendieren
Een wapendier is het dier dat op het wapenschild wordt afgebeeld. Dit kan een echt dier zijn, zoals een leeuw of een adelaar, of een mythologisch beest, zoals een griffioen. Elk dier heeft zijn eigen betekenis en symboliek.

Wapenspreuk
Een wapenspreuk is de tekst of leuze die bij het wapen hoort. Vaak is dit een korte zin die de persoonlijkheid of de geschiedenis van de familie weergeeft. De wapenspreuk wordt ook wel het motto genoemd.

Helmtekenkroon
De helmtekenkroon is een kroon die bovenop het helmteken wordt geplaatst. Deze kroon laat zien in welke stand de familie staat, bijvoorbeeld een kroon voor een koninklijke familie.

Wapenboek
Een wapenboek is een verzameling van wapens en hun beschrijvingen. In een wapenboek worden de wapens van verschillende families vastgelegd. Dit werd vaak gedaan voor de adel en belangrijke families in de middeleeuwen.

Wapenbrief
Een wapenbrief is een document waarin het wapen van een familie officieel wordt vastgelegd. Hierin worden de kleuren, figuren en andere kenmerken van het wapen beschreven. Het is een belangrijk stuk documentatie voor de geschiedenis van een familie.

Wapenschildstukken
Een wapenschildstuk is een stuk dat boven of onder het wapenschild wordt geplaatst. Het stuk kan een ereteken zijn, zoals een kroon of een kruis, of een figuur, zoals een adelaar of een leeuw.

Wapenmantel
De wapenmantel is een bekleding van de helm en schild van een wapen. Het werd vaak gebruikt tijdens toernooien of in gevechten. De mantel kan verschillende kleuren hebben en de initialen van de familie bevatten.

Wapenkunde is een complex onderwerp met een geschiedenis die teruggaat tot de middeleeuwen. Het begrijpen van de termen en jargon is belangrijk voor genealogen en andere onderzoekers die op zoek zijn naar informatie over hun voorouders. Door de verschillende onderdelen van het wapen te begrijpen, zoals het wapenschild en helmteken, kun je dieper graven in de geschiedenis van de familie. Door het kennen van de betekenis van kleuren, dieren en figuren, kun je achterhalen welke kenmerken belangrijk waren voor de familie en waar ze voor stonden. En door het bestuderen van wapenboeken en wapenbrieven kun je belangrijke informatie verzamelen en begrijpen hoe het wapen van de familie er door de jaren heen uitzag. Als beginner kan het misschien overweldigend zijn, maar de wapenkunde biedt een fascinerend vakgebied om te verkennen.